Oezbekistan: Op zoek naar de familie Kadyrov

Over hobbelige wegen langs verlaten katoenvelden rijden we vanuit Samarkand naar het platteland van Oezbekistan. De bestemming: het gehucht Navroeztepa, dat op geen kaart te vinden is maar toch nog blijkt te bestaan.

Hier woonde voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog een jongeman met de naam Chatam Kadyrov. Toen de oorlog uitbrak, was hij – geboren in 1918 – 22 of 23 jaar oud. Zoals de meeste jongens van zijn generatie moest hij direct naar het front.

Nieuws over Chatam kwam er nooit meer in Navroeztepa, of het moest het bericht zijn dat hij vermist was geraakt aan het front. Langzaam maar zeker raakte hij voor de inwoners van het dorp in de vergetelheid, al werd zijn naam in de jaren negentig nog wel opgenomen in een gedenkboek, als een schim uit het verleden.

Was hij gesneuveld aan het front? Was hij krijgsgevangene genomen en gestorven in een Duits kamp? Of was hij met zijn Aziatische trekken door de nazi’s als Untermensch beschouwd en als levend propagandamateriaal dwars door Europa afgevoerd naar een klein kamp in Amersfoort?

Dat laatste zullen de inwoners van Navroeztepa zich nooit hebben afgevraagd, maar het valt zeker niet uit te sluiten. Onder een door medegevangene Gerrit de Wilde gemaakt portret prijkt namelijk de naam “Kaderu Xatam”, waarmee naar alle waarschijnlijkheid “Chatam Kadyrov” wordt bedoeld. En precies zo heette de soldaat uit Navroeztepa.

Het zal allesbehalve gemakkelijk zijn om vast te stellen dat “Kaderu Xatam” en Chatam Kadyrov één en dezelfde soldaat zijn. Daarvoor moeten gegevens van het militaire oproepbureau geraadpleegd worden en moet zijn familie worden opgespoord.

Mede daarom reden we naar Navroeztepa, waar alle mannen van het dorp waren uitgelopen voor dit bijzondere bezoek. Een lange man uit Nederland, de minister van film, zoveel opwinding had Navroeztepa lang niet ervaren.

We spraken met een van de oudste inwoners van het gehucht. Abdoella Rasoelov (74) was er vroeger burgemeester en heeft geholpen met de samenstelling van het gedenkboek, waarin we de naam van Chatam Kadyrov tegenkwamen.

In 1941 telde het gehucht ongeveer veertig huishoudens, vertelt Rasoelov. Dertig mannen vertrokken naar het front, slechts twaalf keerden terug. Ook Chatams een jaar oudere broer Roestam Kadyrov werd in 1941 na de Duitse inval in de Sovjet-Unie als kanonnenvlees afgevoerd en keerde niet meer terug.

Rasoelov liet ons vervolgens de heuvel (tepa) zien waarnaar Navroeztepa is vernoemd. Maar de familie van Chatam Kadyrov vonden we vooralsnog niet…