Dinsdag 9 december stonden we in Leusden en Middelharnis stil bij de zeven Armeense soldaten die precies 81 jaar geleden door de Duitse bezetter zijn gefusilleerd op het Havenhoofd van Middelharnis. Twee herdenkingen, op twee plaatsen die met elkaar verbonden zijn: het Sovjet Ereveld, waar zij rusten, en de plek waar zij op 9 december 1944 hun laatste momenten meemaakten.
De zeven mannen maakten oorspronkelijk deel uit van het Rode Leger. Na hun gevangenneming belandden zij – zoals miljoenen Sovjetsoldaten – in Duitse handen. Het weigeren van Duitse dienst betekende een bijna zekere dood in de kampen. Ze werden ingezet om de Nederlandse kust te bewaken, maar velen deden hun best om de Duitsers zo veel mogelijk te saboteren.
Deze zeven sloten zich aan bij een verzetsgroep binnen een Armeens bataljon. In december 1944 probeerden zij naar bevrijd gebied te varen om steun te vragen voor een geplande opstand tegen de Duitsers. Hun poging mislukte; ze werden opgepakt, ter dood veroordeeld en op het Havenhoofd gefusilleerd.
Dankzij onderzoek van Joris Versteeg zijn enkele van hen geïdentificeerd.
Ochtend: herdenking in Leusden
De herdenkingsdag begon bij het Sovjet Ereveld in Leusden. Tijdens het welkomstwoord benadrukte Coen Wilders, bestuurslid van de Stichting Sovjet Ereveld, het belang van blijven herdenken—juist nu vrijheid wereldwijd onder druk staat.
Tigran Sargsyan (Ambassade van Armenië) sprak over dankbaarheid: voor de mannen die hun leven gaven in de strijd tegen onderdrukking, maar ook voor het feit dat hun verhaal nog altijd wordt doorverteld. Hij dankte de stichting en alle aanwezigen voor het blijvend tonen van respect en aandacht.
Burgemeester Gerolf Bouwmeester van Leusden legde de verbinding met het heden: vrijheid is nooit vanzelfsprekend. De dapperheid van de zeven mannen, zei hij, herinnert ons eraan dat democratie bescherming vraagt—toen én nu.
Daarna volgden het Taptoe-signaal, een minuut stilte, de krans- en bloemlegging en het plaatsen van kaarsen bij de zeven graven. De ceremonie werd afgesloten met een gebed door priester Taron Tadevosyan van de Armeens Apostolische Kerk.
Middag: herdenking op het Havenhoofd in Middelharnis
In Middelharnis werd herdacht op de plaats waar de zeven mannen werden geëxecuteerd. Na een toespraak van Tigran Sargsyan sprak burgemeester Ada Grootenboer-Dubbelman (Goeree-Overflakkee) indringend over hun lot: mannen met levens, families en dromen, ver van huis, gevangen in een oorlog zonder keuzes die goed konden zijn. Toch kozen zij voor verzet—voor vrijheid, ook al zouden zij die zelf niet meer meemaken.
Samen herdenken
De twee ceremonies maakten duidelijk hoe belangrijk het is om deze geschiedenis te blijven delen. Door te herdenken verbinden we verleden en toekomst: we erkennen hun offer, en we beseffen opnieuw dat vrijheid zorg en waakzaamheid vraagt.
Foto’s Suzanne Flipse/Stichting Sovjet Ereveld
