(Door Remco Reiding)
Voor onze films in het museum reisde de crew af naar de Arolsen Archives in het Duitse stadje Bad Arolsen. Het bezoek maakte onderdeel uit van een reconstructie van mijn langjarige zoektocht naar documenten over de Sovjetsoldaten die in Leusden begraven liggen. Het werd A Trip Down Memory Lane.
Dinslaken, Herne, Dortmund, Bochum, Unna, Hamm. Plaats voor plaats schiet op de borden voorbij tijdens de autorit naar Bad Arolsen en elke plaats heeft zijn eigen verhaal met Leusdense link. In Dortmund was een groot krijgsgevangenenkamp, waarvandaan honderden van onze soldaten na de bevrijding ziek werden overgebracht naar noodziekenhuizen in de omgeving. In het Reserve-Lazarett Hamm stierven bijna negentig van de in Leusden begraven soldaten. En zo is de lange autoreis een doorlopend verborgen verhaal.
Verborgen waren ook de identiteiten van de op het Ereveld begraven soldaten en de verhalen die schuilgingen achter hun grafstenen. In de zoektocht naar hun achtergronden en familie speelde het archief in Arolsen een belangrijke rol.
De International Tracing Service, zoals de Arolsen Archives zeventien jaar geleden nog heetten, was decennialang gesloten voor publiek, nabestaanden en onderzoekers. Toen de deuren voorzichtig open gingen, behoorde ik in het kielzog van Pieter Dekker van Stichting Oktober ’44 tot de eerste bezoekers. We waren hartelijke bezoekers, maar ook onderzoekers met een oneindige stroom vragen, waarop de medewerkers niet voorbereid waren.
Mochten we bepaalde stukken wel inzien? Mochten we ze wel kopiëren? Wat betekent TD en wat LK en SK? Het was een kwestie van aftasten en wederzijds vertrouwen kweken.
Inmiddels is de ITS een internationaal archief, dat openstaat voor iedereen, proactief informatie deelt en beschikt over een digitale database waarin je vrijwel alles zelf kunt vinden vanaf thuis. Maar de bezoekers van het eerste uur zijn duidelijk nog niet vergeten, want als ik na de lange autorit nog even een sigaretje wil roken (een museum realiseren gaat niet in je koude kleren zitten), komt de eerste medewerker van toen al met open armen en een brede glimlach naar buiten om de nog net zo lange ‘Herr Reiding’ als toen te begroeten.
We halen herinneringen op. Ik herinner me het bladeren in de Alte Karteikarte. Zoeken kon op achternaam. Daarna moest je duizenden kaartjes één voor één langslopen om bij de door mij gezochte persoon te komen. Want in de Arolsen Archives liggen minstens dertig miljoen documenten over oorlogsslachtoffers en soms waren er wel duizenden kaartjes per achternaam.
Uiteindelijk leverden weken van zoeken mij aanvullende gegevens op van vele tientallen soldaten. In een enkel geval verwees de Alte Karteikarte naar een mij onbekend archief: het zogenaamde Krankenbuchlager. Daar bleken nadien de administraties uit honderden ziekenhuizen te liggen, zelfs in de onderzoekswereld een goed bewaard geheim. En aangezien meer dan 600 in Leusden begraven soldaten in ziekenhuizen overleden, bleek ook die doorverwijzing uit Arolsen goud waard in het identificatieproces.
We mogen vandaag het papieren archief zien, het walhalla voor WO2-onderzoekers dat doorgaans voor bezoekers gesloten blijft. Terwijl de filmploeg opnamen maakt tussen de archiefkasten, neus ik tussen de nog niet gedigitaliseerde stukken. Een gouden vondst blijft uit, maar de speurneus blijft ook na zeventien jaar nog snuffelen.
De filmploeg boekt intussen meer resultaat. De draaimiddag levert mooie beelden voor van de reconstructie van mijn zoektocht. Nog een halfjaartje en ze zijn te zien in ons nieuwe museum.
Wil je op de hoogte blijven? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief.
