Tekst en foto: Jeroen Hendriks

John woont en werkt als rijksambtenaar in Den Haag. Hij doet onderzoekswerk voor de Stichting en was dertien jaar geleden een van de eerste adoptanten.

Waarom heb je een graf geadopteerd?

,,Ik kende Remco al voordat hij terugkwam naar Nederland. Ik wilde hem steunen in het levend houden van de herinnering aan de oorlogsslachtoffers uit de voormalige Sovjet-Unie die op het Ereveld liggen.”

Gezien jouw betrokkenheid bij het Ereveld heb je vast bewust een graf gekozen?

,,Klopt. Ik heb 6.473c geadopteerd. Dat is het derde graf aan je rechterhand wanneer je het Ereveld oploopt. Het is het graf van een onbekende vrouw. Dat is ook het enige dat in het Russisch op de steen staat. Toen ik het Ereveld op 9 mei 2008 voor het eerst bezocht, maakte dat een enorme indruk: ‘Onbekende Sovjet burgeres’, drie woorden onder elkaar uitgehouwen in steen. Die woorden doen iets met je als je Russisch kunt lezen. Het is triest, maar ook intrigerend. Vrouw. En geen militair. Hoe komt ze daar? Wat is haar verhaal?

Ik ben toen in overleg met Remco naar Roermond gegaan om het uit te zoeken. Bekend was dat ze op 27 september 1944 begraven was op de algemene begraafplaats “nabij Kapel in ’t Zand” in Roermond. En dat haar stoffelijke resten sinds 1962 rusten in Leusden.”

Dat klinkt als een voormalige dwangarbeidster?

,,Inderdaad. In Roermond bleek dat ze tot een groep behoorde van dwangarbeiders die na de snelle geallieerde opmars door België, waarbij Brussel op 4 september was bevrijd en de regering op 8 september was teruggekeerd, naar Nederland waren gestuurd om loopgraven en tankgrachten te maken. Men wilde voorkomen dat de Britse of Amerikaanse bevrijdingslegers bij Roermond naar het oosten zouden doorbreken. Dat die angst niet denkbeeldig was, bewijst de slag om Aken, die begin oktober begon.

Voor het graven van de tankgrachten, de zogenaamde ‘Schanzarbeit’, werden op 14 september 1944 duizenden vrouwelijke dwangarbeiders naar Roermond gebracht. Het waren zogenaamde ‘Ostarbeiterinnen’, vaak jonge vrouwen uit het door Duitsland bezette westen van de Sovjet-Unie. Voornamelijk uit het huidige Oekraïne en Belarus. Ze waren naar Duitsland gehaald om te worden ingezet in de oorlogsindustrie, ook in het Roergebied. Het onderzoek heeft helaas niet meer duidelijkheid opgeleverd over de identiteit van de vrouw die al meer dan 60 jaar op het Ereveld begraven ligt.”

En wat maakte het verder voor jou zo bijzonder dat je dat graf wilde adopteren?

,,Omdat ik in die tijd ook contact had met een aantal Oekraïense voormalige Ostarbeiterinnen die in Nederland woonden, vond ik het belangrijk om juist haar graf te adopteren. En omdat de kans dat er ooit een familielid naar het graf zou komen erg klein was.”

In deze rubriek komen donateurs van Stichting Sovjet Ereveld aan het woord. Zij spreken op persoonlijke titel, niet namens Stichting Sovjet Ereveld. De Stichting is een apolitieke, onafhankelijke organisatie.