Tekst en foto: Jeroen Hendriks

Dick is documentairemaker en vrijwilliger bij Kamp Amersfoort, waar zijn oom Jan (de broer van zijn vader) van 10 tot 29 juli 1944 gevangen zat. Anja is coördinator in Hospice Kromme Rijnstreek in Houten. Haar vader Bas (destijds 19 jaar) zat van 16 mei tot en met 6 juli 1944 als Merwedegijzelaar gevangen in Kamp Amersfoort. Anja is oprichter en beheerder van het digitaal monument voor de Merwedegijzelaars (www.merwedegijzelaars.nl). Dick en Anja adopteerden tien jaar geleden een graf.

De betrokkenheid bij de oorlog is duidelijk, maar waarom hebben jullie een graf geadopteerd?

Anja: ,,In 2013 las ik het boek ‘Kind van het Ereveld’ van Remco Reiding. Ik was er diep van onder de indruk. Zijn duik in de geschiedenis, de zoektocht naar het verhaal van de 101 krijgsgevangenen uit de voormalige Sovjet-Unie die gruwelijk om het leven zijn gekomen in Kamp Amersfoort, heeft uiteindelijk een heel andere wending aan zijn eigen leven gegeven. In zijn boek zegt hij daarover het volgende: Als God bestaat, dan is Hij nu bij ons. Ik denk aan mijn moeder. Misschien speelt zij vanaf een mij onbekende plaats een rol in deze krankzinnige speling van het lot.

Voor mij was dat zeer herkenbaar. Mijn zoektocht naar de geschiedenis van de Merwedegijzelaars, waar mijn overleden vader er één van was, had eenzelfde effect op mij. Dat Dick en ik elkaar op 19 april 2012 tijdens de herdenking in Kamp Amersfoort leerden kennen, vind ik minstens zo’n krankzinnig (mooie) speling van het lot. Vervolgens kwamen Dick en ik in de zomer van 2013 in contact met Remco. Toen we hoorden van de mogelijkheid tot adoptie van een graf op het Sovjet Ereveld hebben we dat meteen gedaan.”

Welk graf hebben jullie geadopteerd en zit daar een verhaal aan vast?

Dick: ,,Vanwege onze betrokkenheid bij Kamp Amersfoort ging onze voorkeur uit naar een graf dat toebehoort aan één van de ‘Amersfoortse Sovjetsoldaten’. Remco vertelde ons dat dat om de graven met de nummers 1 t/m 101 ging direct links van de entree. Wij kozen symbolisch voor graf 055; omdat 5 mei voor ons een speciale dag is.”

Anja vult aan: “Een bewuste keuze dus om speciaal één van deze graven te adopteren. De namen van de 101 Sovjetsoldaten zijn jaren onbekend gebleven; families zijn daardoor niet op de hoogte van hun trieste lot, terwijl deze mannen toch ook gemist moeten worden. Voor ons een extra motivatie juist voor een soldaat zonder naam en gezicht te kiezen. Natuurlijk hoopten we, dat ooit wel bekend zou worden wie deze mannen waren.”

Is dat gelukt?

,,Ja. Heel bijzonder dat Remco in 2021 na jaren van onderzoek de identiteit van één van de mannen alsnog wist te achterhalen: Ilsja Machametov uit Kazachstan. Geweldig nieuws voor zijn dochter en kleindochter, die altijd op zoek zijn gebleven naar hun vader en grootvader, die niet uit de oorlog terugkeerde.”

Inmiddels wonen Dick en Anja in Sliedrecht en lukt het niet altijd bij alle activiteiten aanwezig te zijn. Wel zijn ze ieder jaar op 9 april om 06.30 uur aanwezig bij de herdenking van de fusillade van de laatste 77 Sovjetmannen die Stichting Sovjet Ereveld organiseert bij Monument Koedriest. Wat doet dat met je om daar aanwezig te zijn?

Dick: ,,Het is en blijft bijzonder bij de dageraad te herdenken. Te starten in het donker, het langzaam licht te zien worden. De stilte is indrukwekkend en het heldere gezang van de vogels lijkt te benadrukken welke gruwelijkheden daar in 1942 op dat tijdstip hebben plaatsgevonden. In de beginjaren stonden we nog maar met een handvol mensen. Het is goed om te zien dat de opkomst ieder jaar groter is en ook de jeugd is aangehaakt. In het licht van de huidige ontwikkelingen in Europa absoluut van belang.”

Anja: ,,Dat Ilsja Machametovs kleindochter Dilnaz vorig jaar de herdenking ook bijwoonde en er een emotionele toespraak hield, maakte voor ons op een heel ontroerende manier tastbaar dat het werk van de Stichting Sovjet Ereveld er echt toe doet.”

In deze rubriek komen donateurs van Stichting Sovjet Ereveld aan het woord. Zij spreken op persoonlijke titel, niet namens Stichting Sovjet Ereveld. De Stichting is een apolitieke, onafhankelijke organisatie.