Tekst: Nynke Geertsma / foto: Peter Jager

“Onder de indruk van al het werk dat is verzet”

Verschillende mensen hebben een steentje bijgedragen aan de realisatie van het nieuwe museum Sovjet Ereveld Experience. Als ‘Steendrager’ neem je voor 100 euro een oude grafsteen van het Sovjet Ereveld af. Deze steen maakt deel uit van een kunstwerk voor de opvang van hemelwater bij het museum. Wie zijn deze Steendragers en waarom dragen ze een steentje bij?

In de schijnwerpers zetten we vandaag Steendrager Bert Lever, 75 jaar. Geboren in Zeist, getogen in Amsterdam en na een korte periode in Maastricht uiteindelijk geland in het Gelderse Bennekom, waar hij al weer lange tijd woont. Ook al enige tijd gepensioneerd, na een lang werkzaam leven in het erfgoedveld, waar hij werkte voor bibliotheken, archieven en musea. “Ik ben aan de VU opgeleid tot bioloog en in 1978 gepromoveerd op het zenuwstelsel van slakken. Maar qua werk ben ik toch een andere richting ingeslagen. Ik was bijna 22 jaar directeur van het Centraal Bureau voor Genealogie, Centrum voor Familiegeschiedenis. De laatste jaren ben ik vooral actief op het terrein van het funeraire erfgoed, dus de stenen archieven op begraafplaatsen. En daarnaast organiseer ik ook mede de Open Monumenten Dag gemeente Ede.”

Wanneer werd u Steendrager en waarom?

“Begin mei 2023 heb ik 100 euro overgemaakt; ik heb geen weet van de toewijzing van een specifieke steen, dat is ook helemaal niet erg, want ik steun het Ereveld en de totstandkoming van het museum graag ‘in den brede’. Ik kende Remco Reiding al een paar jaar toen er begin mei 2023 een artikel in Trouw verscheen over het Ereveld en hij ook nog op de radio te horen was. Hij vertelde toen ook dat je de initiatieven kon ondersteunen en dat dat kon door voor 100 euro ‘je steentje’ bij te dragen. Dat heb ik vrijwel meteen gedaan.”

Heeft u een persoonlijke betrokkenheid bij de Tweede Wereldoorlog?

“Ja, er is zeker een bepaalde betrokkenheid. Uit mijn familie zijn enkele mensen die in het verzet zaten omgekomen, gesneuveld of gefusilleerd. Ook werd er een Joodse jongen in onze familie opgenomen. Zijn vader is via Kamp Amersfoort in Mauthausen terechtgekomen en daar vermoord, de rest van zijn familie in Auschwitz. In Bennekom was ik voorzitter van een werkgroep die ervoor zorgde dat er Stolpersteine gelegd werden voor vanuit Bennekom weggevoerde en vermoorde Joden.”

De Gouden Terebinth

“Sinds 1979 en 1980 liggen mijn oma en opa Lever op Rusthof begraven. Zo nu en dan bezoek ik het graf. Ik moet daarbij voorheen ettelijke keren het Sovjet Ereveld gepasseerd zijn zonder het op te merken. Toen ik mij steeds meer ging interesseren voor funerair erfgoed, heb ik veel begraafplaatsen bezocht. En de volgende keer dat ik op Rusthof was, ook het Ereveld. Ik keek er rond en was onder de indruk, maar door de massaliteit en eenvormigheid heb je dat op erevelden al gauw. Inmiddels had ik ook – per mail – kennis gemaakt met Remco Reiding. Zijn verhaal raakte mij: wat een werk is en wordt daar verzet om namen en nabestaanden te vinden bij stenen. En ook om het Ereveld op orde te krijgen en te houden! Ik was zo onder de indruk dat ik Remco suggereerde om het Ereveld te kandideren voor de ‘Gouden Terebinth’, een prijs elke twee jaar wordt uitgereikt ‘voor uitzonderlijke inspanningen voor behoud en beheer van funerair erfgoed’. Ik had geen invloed op de uiteindelijk winnaar, daar ging een jury over, maar in februari 2020 bleek het Ereveld ‘gewonnen’ te hebben en kon ik als voorzitter de bijbehorende wisseltrofee (voor twee jaar) en een geldbedrag aan Remco overhandigen. Daarbij hoort ook een ‘schildje’ dat aangebracht kan worden bij de winnende begraafplaats. Maar kort na de toekenning van de Gouden Terebinth brak de coronapandemie uit. Het duurde uiteindelijk zo lang, dat we besloten de onthulling dan maar in zeer kleine kring te laten plaatsvinden: Remco, de toenmalige voorzitter van het Ereveld Alex Engbers en ik. Uiteindelijk waren alleen Alex en ik er: Remco had op het moment suprême corona…. In alle stilte, en dat had ook iets bijzonders, onthulden we met alleen een cameraman als getuige op 12 november 2021 met z’n tweeën het schildje. Het is te vinden op de informatiezuil bij de ingang. Als blijvend bewijs voor de waardering voor de inzet voor dit bijzondere erfgoed.”