Op indrukwekkende wijze zijn gisteren in Leusden en Middelharnis de zeven Sovjetsoldaten herdacht die op 9 december 1944, precies 80 jaar geleden, door de Duitsers werden gefusilleerd. Na de oorlog zijn ze herbegraven op het Sovjet Ereveld en al die jaren wist hun familie niet wat er met hun dierbaren was gebeurd.
Burgemeester van Leusden, Gerolf Bouwmeester, sprak over ‘zeven helden die het ultieme offer brachten. Een afspiegeling van volharding en hoop in deze donkere dagen’. Hij legde met Micheline Paffen-Zeeni, loco-burgemeester van Amersfoort, een krans.
Opperrabbijn Binyomin Jakobs vertelde dat hij elke keer weer onder de indruk is, vooral ‘na afloop’: ,,Mensen komen naar voren, zoeken een naam en leggen vol emotie hun hand op een naam. Dat was hun vader, hun moeder, broertje, neefje, nichtje, oom of tante. Het enige wat van hen nog over is, is hun naam op het monument.’’ Nog meer indruk maken op hem de vele namen waar niemand naartoe gaat, omdat niemand in de familie de oorlog heeft overleefd of – op het Sovjet Ereveld – omdat de familie nog altijd niet weet dat vader, grootvader hier begraven ligt.
Remco Reiding (directeur Stichting Sovjet Ereveld) onderstreepte dat ‘het leven draait om keuzes maken. Maar de Sovjetsoldaten hadden niets te kiezen, behalve dat ze moesten kiezen tussen twee kwaden. Omdat elke oorlog grote impact op gewone families heeft, moeten we hun verhalen blijven vertellen, blijven herdenken en blijven stilstaan.’
De vierde spreker was Ruben Melkonjan uit Armenië die deze week het graf van zijn opa bezocht. ,,Mijn vader heeft mijn opa slechts tot zijn vierde jaar kunnen meemaken, tot hij als soldaat de oorlog in ging. Daarna hoorde onze familie niets meer van hem en de enige herinnering was zijn foto in ons huis. Vandaag is het eindpunt van onze zoektocht van vele decennia en ik dank iedereen die dit mogelijk heeft gemaakt.’’
Gebeden
Na het spelen van de Taptoe hielden we een minuut stilte ter nagedachtenis aan de oorlogsslachtoffers. Vervolgens werden bij de Obelisk kransen en bloemen gelegd en werden bij de zeven grafstenen kaarsen aangestoken. Opperrabbijn Jakobs sprak een Jizkor-gebed uit voor Girsj Bogdanov, een Joodse soldaat uit Wit-Rusland en één van de zeven, en tot slot stond Taron Tadevosyan, priester van de Armeens Apostolische Kerk Surp Hoki, bij elk graf stil met een persoonlijk gebed.
’s Middags vond een herdenking plaats op het Havenhoofd in Middelharnis, waar de zeven mannen op 9 december 1944 werden gefusilleerd. Ambassadeur Viktor Biyagov sprak zijn waardering uit voor alle inzet om de Armeense oorlogsslachtoffers te blijven herdenken. Daan Markwat, loco-burgemeester van de gemeente Goeree-Overflakkee, sprak de namen uit die op het monument aan het Havenhoofd staan en stond stil bij het levend houden van de nagedachtenis van de zeven mannen.
Zondag had onderzoeksjournalist Joris Versteeg al een lezing gegeven over de zeven mannen. In een volgepakte zaal in het museum in aanbouw van Stichting Sovjet Ereveld vertelde hij over de plannen die de soldaten hadden om in opstand te komen tegen de nazi’s en zijn zoektocht naar hun identiteit en nabestaanden.
De herdenkingen, de lezing van zondag en het grafbezoek van nabestaanden zijn mede mogelijk gemaakt door Vfonds, Stichting Van Well van der Snoek, Rabo Clubsupport en particuliere bijdragen. In maart organiseren we opnieuw grafbezoek. Klik hier om een bijdrage te leveren.
Met dank aan de sprekers, Lubbertus Brugge (geluid Leusden), Pim Kruithof (taptoesignaal Leusden), Marieke de Jong (taptoesignaal Middelharnis), begraafplaats Rusthof (vlaggen en kransenstandaards Leusden), de gemeente Middelharnis, de ambassade van Armenië en de Armeense kerk en gemeenschappen in Nederland. En natuurlijk de vele vrijwilligers van Stichting Sovjet Ereveld.
Foto’s Suzanne Flipse/Stichting Sovjet Ereveld
