Onlangs waren we in Georgië voor de introductiefilm en de VR-film voor ons museum. Een kijkje achter de schermen.
Deel 4: tranen en schoenmaat 48.
Als de cameraploeg de koffers in de auto heeft gelegd en nog even zwaait bij het wegrijden, vraagt de eigenaresse van de bed and breakfast in Ateni wat voor film we eigenlijk maken. Toch niet over het dorp Ateni, vraagt ze verbaasd.
Ik vertel Zia kort het verhaal. We maken een film over een soldaat die vermist raakte tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij was één van 865 oorlogsslachtoffers uit de Sovjet-Unie die belandde op een begraafplaats in Nederland. Eén van die soldaten, zo vertel ik, komt overigens hiervandaan. En zijn familielid heeft ons geholpen met zoeken naar een geschikte filmlocatie: Soso Vanisjvili, misschien kent u hem wel?
Zia verstijft, haar vriendelijke gezicht staat ineens strak en tranen springen in haar ogen. ,,Vanisjvili? Heette de soldaat Vanisjvili? Iosif Vanisjvili?’’
De moeder van Zia blijkt Vanisjvili te heten. En haar broer is naar het front vertrokken en nooit meer thuisgekomen. ,,Mijn moeder heeft haar hele leven op haar broer gewacht en mijn oma, die 86 is geworden, legde elke dag tarotkaarten om te kijken of haar zoon zou terugkomen.’’
Ik leg uit dat de soldaat in Nederland een andere voornaam had. Maar Zia wil de plots hervonden hoop nieuws te vinden over de broer van haar moeder, de oom die ze nooit leerde kennen, nog niet loslaten.
,,Georgiërs zijn klein van stuk, maar Iosif was bijna twee meter lang en had schoenmaat 48. Oma was trots dat ze zo’n grote vent op de wereld had gezet. We hebben zijn laarzen, zogenaamde Aziatische laarzen, maat 48, altijd bewaard. Had de soldaat die in Nederland begraven ligt misschien heel grote voeten?’’
Zia lijkt mij niet te horen, als ik zeg dat haar oom Iosif niet de soldaat is die in Nederland ligt. ,,Hij was 18 jaar, toen hij naar het front vertrok. We hebben nooit meer iets van hem gehoord, al was er iemand die zei dat hij krijgsgevangen was genomen en dat hij hem in Frankrijk had gezien.’’
Frankrijk, denk ik, daar bevond zich wel het bataljon met Georgiërs dat later via Zandvoort op Texel belandde. Zia drentelt weg en komt al snel terug met een foto van Iosif, die nooit uit de gedachten van zijn familie is geweest. ,,Is dit de soldaat in Nederland?’’
Ik leg uit dat er geen foto’s waren van de soldaten op het Ereveld en dat Iosif echt niet in Leusden ligt.
Zia is teleurgesteld. Ik zoek in online databases of ik meer kan vinden over haar Iosif. Ik vind hem als ‘vermist’. De voornaam, vadersnaam, achternaam en het geboortejaar komen overeen met wat Zia mij heeft opgegeven. Ook de regio waar hij woonde klopt, alleen staat niet Ateni vermeld als dorp maar ‘Tsjetsjelant-Oebani’. ,,Ja!’’, zegt Zia. Ze wijst naar een heuvel aan de overkant van haar bed and breakfast. ,,Dat is Tsjetsjelant-Oebani, een gehucht dat bij Ateni hoort. Daar woonden ze, hier werkten ze.’’
De vondst van Iosif in online databases verandert helaas niets aan zijn status: hij blijft vermist in actie. Maar Zia laat niet los. ,,Zoek je alsjeblieft naar hem? Ook in Frankrijk?’’
Ik beloof over hem te publiceren en ik bel met de cameraploeg, die inmiddels al bijna terug is in Tbilisi. De crew reageert verbaasd. Wat een toeval! ,,Nou ja, toeval? Bijna elke familie in de voormalige Sovjet-Unie leeft met een open wond, met een familielid dat vermist is geraakt.’’
Lees hier deel 1, deel 2, deel 3 en deel 5 van de serie over onze reis naar Georgië.
